Ekonomi

İran Ekonomisinde Yaptırımlar ve Salgın Nedeniyle Zor Günler Yaşanıyor

7 Ağustos ve 5 Kasım 2018 yılında 2 anlaşmayla İran’a yönelen ambargolarla başa çıkmaya çalışan İran, salgınla mücadelesine de devam ediyor. ABD’nin tek taraflı nükleer anlaşmadan çekilme kararı ve yaşanan salgın, ekonomide derin yaralanmalara sebep oluyor.

7 AĞUSTOS VE 5 KASIM 2018’DE AMBARGOLAR DEVREYE GİRDİ

8 Mayıs 2018’de ABD Başkanı Donald Trump, Kapsamlı Ortak Eylem Planı olarak adlandırılan nükleer anlaşmayı tek taraflı olarak çekilme kararı alması ile İran’a yönelik ambargolar devreye girdi. İki aşamalı bir şekilde ambargolar 7 Ağustos ve 5 Kasım tarihlerinde devreye girdi.

Uygulanan ambargonun ilk aşamasında İran’ın dolar, altın ve değerli madenlere erişimi yasaklandı. Bu yasaklar da ülkenin çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv ve sivil havacılık sektörünü hedef aldı. 5 Kasım’da uygulanan ikinci ambargo ile de yaptırımlar doğrudan Tahran’ın petrol ve enerji ticaretine yöneldi.

İRAN’DAN PETROLÜ İTHAL EDEN ÜLKELER MUAF TUTULDU

ABD’den uygulanan ambargolar kapsamında İran’dan petrol ithal eden ülkeler yaptırımlardan 6 ay süreyle muaf tutuldu. 6 ay süreyle yaptırımlardan Türkiye, Çin, Japonya, Güney Kore, Tayvan, Hindistan, İtalya ve Yunanistan muaf tutulurken, bu sürede İran petrolünün pazara akışı devam etti. Ancak yine de petrol ihracatı günlük olarak yaklaşık 1 milyon varil düştü.

PETROL İHRACATINDA YÜZDE 90’A VARAN DÜŞÜŞ

Petrol İhraç Eden Ülkeler’e (OPEC) göre İran’ın yaklaşık olarak 156 milyar varillik ham petrol rezervi, 34 trilyon metreküp doğal gaz rezervi bulunuyor. OPEC içindeki üçüncü en büyük petrol rezervine sahip olan İran dünyada da dördüncü sırada yer alıyor.

İran Petrol Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre yaptırımlardan önce Tahran Nisan 2018’de günlük 2,8 milyon varil ham petrol ve kondensat ihraç etti. Bu dönemde Asya ülkeleri İran’ın petrolünü temel enerji kaynağı olarak kabul ederken, Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore bu miktarın yüzde 60’ını ithal etti. İran 2018’de yaklaşık 1,7 milyon varil petrol satarken, Tahran petrol ihracatındaki yaptırımlardan bır yıl sonra 1 milyon varillik kayıp yaşadı.

VARİL FİYATLARI ORTALAMA 50 DOLAR OLACAK

İran hükümeti yapılan ambargolar sebebiyle 2 yıldır petrol verilerini doğrudan paylaşmıyor. Ancak son bir yıl içerisinde bu rakamın günlük 250 bin varilin altına indiği, Çin ve Suriye’ye bu miktarın satıldığına dair bilgiler medyada yer alıyor. Buna göre Mayıs 2018’den bu yana yapılan ihracatın yüzde 90 oranında düştüğü ortaya çıkıyor.

Küresel salgın nedeniyle petrol fiyatlarındaki düşüş de İran’ın işlerini zorlaştırmaya devam ediyor. IMF’nin Ekim’de yayınladığı raporda, İran’ın bütçesini dengeyebilmesi için varil fiyatının 195 dolar olması gerektiğini belirtmişti. İran’ın bu yılki bütçesine bakıldığında 1 milyon varil petrol ihraç edibileceği ve varil fiyatını ortala 50 dolar yapacağı varsayıldı.

PARA BİRİMİNDE YÜZDE 146 ORANINDA DEĞER KAYBI YAŞANDI

Yaptırımların asıl etkileri yine ülkenin ekonomisinde görüldü. ABD’nin anlaşmadan çekildiği Mayıs 2018’de 1 ABD doları 6 bin 500 tümen iken, şimdilerde 1 ABD doları 16 bin 100 seviyelerinde seyrediyor. ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana İran tümeni yüzde 146 değer kaybetmiş oldu. Para biriminde bu denli düşüler yaşanırken, dış ticarette zora girdi ve enflasyonun yükselmesine, ekonominin daralmasına sebep oldu. İran’a yönelik uygulanan bu yaptırımlarla ekonomisinde 2019’da yüzde 8,5 daralma yaşandı.

ENFLASYON YÜZDE 51,2’YE ÇIKMIŞTI

2016 yılında ABD ve İran arasında gerçekleşen nükleer anlaşma sonucu ülkede 26 yıl aradan sonra ilk kez enflasyon yüzde 9’a gerilemişti. ABD’nin yaptırımları tekrar uygulamaya başlamasının ardından enflasyon yüzde 51,2’ye kadar çıktı. İran İstatistik Merkezi verilerine göre 20 Mart 2020’de enflasyon oranı yüzde 34,8 oldu.

Para biriminin enflasyon sebebiyle sürekli derğer kaybetmeye devam etmesiyle beraber, 2018’de 170 ABD dolarına eşit olan asgari ücret şu an 114 ABD dolarına kadar geriledi.

IMF’DEN KREDİ İSTEDİLER

ABD’nin yaptırımlarının yanı sıra salgın sebebiyle de en çok can kaybının yaşandığı İran’da tedbirler kapsamında birçok işletme kapatıldı. Ancak ülkenin yetkilileri sık sık ekonomik faaliyetlerin durdurulmasının, ABD yaptırımları ile birlikte ekonominin sürdürülebilir olamayacağını dile getirmişti.

İran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, 11 Nisan tarihinde yaptığı açıklamayla salgın nedeniyle 3,3 milyon çalışanın doğrudan zarar gördüğünü açıklamıştı. Buna karşılık 1,5 milyondan fazla işletmenin de kapanmak zorunda kaldığının altını çizmişti. Bu sebeple de karantina çağrısı yapılırken Cumhurbaşkanı Ruhani, ‘düşük riskli’ işletmelerin 11 Nisan’da ekonomik faaliyetlerine başlamasına izin verdi.

Salgının yanında bir de ABD yaptırımlarını yaşamaya devam eden İran, ekonomik kaynakları tükenme aşamasına geldiği için IMF’den 5 milyar dolar kredi talep etti. 12 Mart tarihinde tekrar kredi talebinde bulunan İran, 1979’daki devrimden sonra ilk kez IMF’den tekrar borç istemiş oldu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.