Gündem

İşten Ayrılan Kıdem Tazminatı Alabilir Mi, Kimler Alabilir? Güncel Şartları ve Başvurusu

İşinizi kendi isteğinizle bıraktığınızda kıdem tazminatı almanız bazı koşullar altında mümkündür. İşten kendi isteğiyle ayrılan ya da iş sözleşmesine uymayan bir harekette bulunup da işten atılan kişiler kıdem tazminatı alamamaktadırlar. Fakat bunların dışında tazminatın alınabileceği birtakım durumlar mevcuttur. Bu durumların içerisinde;

• Vatani görev için,

• Emekliye ayrılmak için,

• Malulen emeklilik için,

• Evlenen kadın çalışanların evlendikleri bir yıl içerisinde işten ayrıldıklarında,

• Sağlık sebepleri dolayısıyla,

• İşverenin toplum ve ahlak kuralları dışı tavır ve davranışları olur ise,

• Ölüm sebebi ile işten çıkma durumları girer. Bu durumlarda çalışana kıdem tazminatı verilmek zorundadır.

Kanunlara göre istifa eden bir çalışanın tazminat alma hakkı yoktur. Hatta ihbar süresi dolmadan işten ayrılan bir kişiden iş yeri ihbar tazminatı ödemesini bile talep edebilmektedir. Fakat çalışan kendisi dışında gelişen olaylar nedeniyle istifa ettiyse ve bunu mahkeme yolu ile kanıtlarsa hem kıdem tazminatını hem de fazla mesai, yıllık izin gibi diğer haklarını da alabilmektedir.

Haklı olduğu kanıtlanmış çalışanın alacağı ücretler şunlardır;

• Kıdem tazminatı

• Fazla mesai

• Resmi bayram ve tatillerdeki çalışmalar,

• Kullanılmayan yıllık izin ücretleri,

• Ödenmeyen fakat ödenmesi gereken yemek ve yol gibi masraflar

HANGİ KOŞULLAR ALTINDA KIDEM TAZMİNATI ALINABİLİR?

Kıdem tazminatı alabilmek için birtakım şartlar yerine getirilmelidir. Bu koşullar şu şekilde sıralanabilir;

• Aynı iş yerinde en az 1 yıldır çalışıyor olmak,

• İşverenin iş sözleşmesine aykırı ya da toplum ve ahlak kurallarına aykırı davranması,

• Çalışanın askerlik görevini yapmak istemesi ile,

• Emeklilik yaşının gelmesi ile,

• Emekli priminin ödenip emeklilik yaşının gelmesi ile,

• Kadın çalışanın evlendikten bir yıl içerisinde işi bırakmasında, 

• Çalışanın ölümü gibi durumlarda çalışma süresine göre hesaplanan kıdem tazminatı alır.

İHBAR TAZMİNATI NEDİR?

İhbar tazminatının tanımı, çalışan ya da işverenin ihbar süresine uymaması durumunda ödediği para miktarıdır, şeklindedir. 

İhbar tazminatının, çalışanın işten kendi isteğiyle çıkıp çıkmadığı ile bir ilgisi yoktur.

İhbar tazminatı iki taraflıdır. Hem işveren, çalışanını işten çıkarmadan önce ona bunu belirlenen bir süre zarfı dahilinde söylemelidir hem de çalışan işten ayrılacağını söyledikten sonra belirlenen süre dahilinde çalışmaya devam etmelidir. 

İhbar süresi ise iş ile ilişiği kesilecek olan çalışanın çalıştığı süreye göre hesaplanır. Hesaplama şu şekilde yapılır;

• 6 aydan daha az çalışanların ihbar süresi 2 gün,

• 6-18 ay çalışanların ihbar süresi 8 gün,

• 18-36 ay çalışanların ihbar süresi 14 gün ve 

• 36 ay ve daha fazlasını çalışan kişilerin ihbar süreleri 56 gün olarak belirlenmiştir.

İHBAR TAZMİNATI HESAPLAMASI

Çalışan ya da işveren işten ilişiği belirlenen günden önce keserse alacağı tazminat hesabı yine brüt ücretler üzerinden olur. İhbar ücretinin, kıdem tazminattan en temel farklarından biri, iki tarafın da birbirinden bu tazminatı talep edebilmesidir. İkinci olarak ise ihbar tazminatında tavan ücretinin bulunmamasıdır. 

Bu hesaplamada dikkat edilmesi gereken noktalar;

• Gelir ve

• Damga vergisi kesintileridir. 

Hesap ise şu şekilde yapılır;

• Kişinin aylık brüt maaşı belirlenir,

• Ay 30 gün sayılarak çalışanın günlük ücreti bulunur,

• İhbar süresinin ne kadar olduğu saptanır,

• Saptanan gün ile günlük ücret çarpılır,

• Bu sonuçta çıkan ücretin %27’si alınarak gelir vergisi bulunur ve toplamdan çıkarılır,

• Daha sonra brüt maaş tutarının %0,756’sı alınarak damga vergisi bulunur ve toplam ücretten düşülür.

• Geriye kalan ücret ise çalışanın ya da iş yerini ihbar tazminat tutarıdır.

İŞTEN AYRILINCA İZİN PARASI ALINIR MI?

Çalışan, istifa ettiğinde içeride yıllık izni kaldı ise bu iznin parasını alması gerekir. Yıllık izin hakkı her çalışanın hakkıdır ve bu hak yasalar ile korunmaktadır. Çalışanın kendi isteğiyle çıkıp çıkmadığı bu durumu etkilemez. Çalışan işten ayrılırken içeride kullanmadığı izin günü kaldıysa günler nakde çevrilerek çalışana verilir.

KIDEM TAZMİNATI HESAPLAMASI

Kıdem tazminatının ne kadar olacağı kişi tazminat koşullarını sağladıktan sonra yapılır. Kıdem tazminatı, kişinin çalıştığı her yıl için ortalama bir aylık kazandığı brüt ücret baz alınarak hesaplanır. Bir yıl hesaplanırken artan aylar olursa da aynı hesap üzerinden ücretlendirilir. 

Ayrıca, bu tazminat ödemesinde, maaş dışında, yol ve yemek masrafı gibi kollar da brüt olarak hesaplanarak tazminata eklenir. Günlük ücret ise çalışanın işten ayrıldığındaki maaşı temel alınır. Son ayki maaşı ve çalıştığı yıl sayısının çarpımı kıdem tazminatını belirler. 

KIDEM TAZMİNATI HESAPLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Çalışan iş yerinden alacağı tazminat tutarını hesaplarken önem verilmesi gereken noktalar vardır. Bu noktalar şu şekilde sıralanabilir; 

Çalışanın brüt maaşının hesaplamasına ek olarak yemek, yol ve prim gibi ek ücretler de çalışılan yıl sayısı ile çarpılarak tazminata eklenmelidir. 

Tazminat verilirken çalışanın ödeyeceği tek vergi damga vergisidir.

Kıdem tazminatı her sene değişir. Bu değişim devletin belirlediği tazminat tavan sınırına göre olur.

KIDEM TAZMİNATINA DAHİL OLANLAR VE OLMAYANLAR

Çalışanın işten çıkarıldığında ya da kendisi haklı sebeplerle çıktığında aldığı toplu paraya aylık maaşı dışında kalemler de dahil olabilmektedir. 

Dahil olan ve çalışanın kıdem tazminatını alırken unutmaması gereken kalemlerin listesi şu şekildedir;

• Prim ücretleri,

• Yemek yardımı,

• Yol yardımı,

• Ramazan kolisi,

• Unvan tazminatı,

• Çocuk zammı,

• Yıpranma tazminatı,

• Nitelik zammı,

• Özel sağlık sigortası,

• Teşvik primi

Kıdem tazminatına dahil olmayan kalemler ise şu şekildedir;

• Yıllık izin ücreti,

• Evlenme yardımı,

• Doğum yardımı,

• Seyahat primi,

• Fazla mesai ücretleri,

• İş arama yardımları

EMEKLİ OLMADAN KIDEM TAZMİNATI ALIMI

Emekli olma tarihi gelmeden kıdem tazminatı alarak işten ayrılan kişiler prim ödeyerek bu seçeneği tercih edebilirler. Ödenecek prim ise işe başlama tarihi temel alınarak hesaplanır. Hesaplama şu şekildedir;

• 8 Eylül 1999’dan önce işe girenler 15 yıl sigorta, 3600 gün primi,

• 9 Eylül 1999-30 Nisan 2008 tarihleri arasında işe girenler 25 yıl sigorta, 4500 gün primi,

• 1 Mayıs 2008’den sonra işe girenler 25 yıl sigorta, 5400 gün primi,

• 9 Eylül 1999’dan sonra işe girenler sadece 7000 prim gününü ödeyerek emekli olmadan kıdem tazminatı alabilirler. Fakat son maddedeki kişiler bu hakkı ancak 2024 kazanabileceklerdir.

İŞ YASASINA GÖRE TAZMİNAT ALIMI

İş kanununa bakacak olursak çalışanın tazminatı hak etmesi bazı işten ayrıl sebeplerine göre değişkenlik gösterebilmektedir. Şu sebeplerden dolayı işten ayrılan çalışanlar kıdem tazminatını alma hakkına sahip olurlar; 

• Çalışanın iş yerindeki görevinden dolayı hastalanması ve çalışamayacak duruma gelmesi,

• İşverenin iş sözleşmesine uymaması ve/veya çalışanına karşı toplum ve ahlak yasalarını çiğnemesi,

• İş yerinde çalışana haksız baskı kurulması ve kötü muamele edilmesi,

• İşyerinde gerçekleşebilecek olağanüstü bir durumda çalışanın bir haftada daha uzun süre işyerinde kalmak zorunda olması.

KIDEM TAZMİNATI TAVAN TUTARI

Çalışanlar, işten çıkarken almaya hak kazandıkları tazminatlarının üst bir tutarı vardır. Çalışanlar kıdem tazminatına hak kazandıklarında, işten çıkmadan son ayki maaşlarının brütü üzerinden çalıştıkları yıl sayısı kadar para alırlar. Fakat devlet her sene buna bir üst sınır belirler. Bu nedenle, hiçbir kıdem tazminatı bu üst sınırdan fazla olamaz. 

Bu üst sınır ise Türkiye sınırları içerisinde ne yüksek maaşa sahip memurun maaşına göre hesaplanarak belirlenir. Bu meslek Türkiye için başbakanlık müsteşarıdır. Kıdem tazminatı tavan tutarı, başbakanlık müsteşarının 1 yıllık ikramiyesine göre belirlenir. Bu tavan tutar 2020 yılında 6 bin 730,15 TL olarak belirlenmiştir. Kişinin tazminatı bu miktarın üstünde olsa dahi onu değil, belirlenen tavan ücretini alır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.